|
Article on other languages:
|
Albania ye un país mediterranio d'o sureste d'Europa. Muga con Montenegro á lo norte, Serbia (Kosobo) á lo noreste, Mazedonia á l'este y Grezia á lo sur, tien una costa en o mar Adriatico á l'ueste frente á Italia y atra en o mar Chonico á lo surueste. A nazionalidá mayoritaria ye l'albanesa. Esisten minorías arrumana, mazedonio-eslaba (en l'este), y grieca (en l'Epiro).
IstoriaSieglo XXA istoria moderna d'Albania encomienza cuan ista emerche estrematament sozdesembolicata dimpués d'a Primera Guerra Mundial. Ta par d'alabez Albania yera o fogar d'una mica menos d'un millón de presonas dibiditas en tres grupos relichiosos y dos grupos sozials: aquéls que yeran siñors d'a tierra y esfendeban os suyos dreitos semifeudals, y aquéls que no en yeran. Os primers siempre tenioron o control d'os puestos de poder n'o zentro y sur d'o país; por consiguient, esperaban de mantener os suyos pribilechios malas que Albania estase independient. A mayoría d'a poblazión eba encomenzato á custionar a situazión. Además, cuasi tota l'aristocrazia terratenient yera musulmana, asinas como a mayoría d'os ofizials y funzionarios publicos entrenatos por l'almenistrazión de l'Imperio Otomán. En consecuenzia, a mayoría d'os puestos almenistratibos de toz os nibels yeran controlatos por os albaneses musulmans. De 1928 á 1943, Albania estió una monarquía, con dos reis: Ahmed Zogú, autoproclamato rei como Zog I (1928-1939) y Bitor Manuel III, rei d'Italia, dimpués d'a embasión italiana en 1939, dica a redota d'os italians en a Segunda Guerra Mundial. En 1941 s'establió o Partito Comunista d'Albania, que prenzipió a suya luita cuentra os ocupants d'o país: o Terzer Reich alemán y a Italia faxista de Mussolini. Con a retirada d'a Wehrmacht en 1944, o país quedó en mans d'Enver Hoxha, que establió una ditadura comunista. O país dentró en 1955 en o Pauto de Barsobia. Sin d'embargo, en 1956 o rechimen d'Hoxha, partidario d'o stalinismo, trencó as suyas relazions con a Unión Sobietica dimpués d'una fuerte critica d'Enver Hoxha ta Nikita Kruschov, y o país s'aprocsimó á o Gubierno maoísta de China. En 1985 murió Hoxha, sustituyito por Ramiz Alia, cuan ya eba prenzipiato a glasnost y a perestroika en a Unión Sobietica. Asinas, en 1992 bi abió en o país as primeras elezions democraticas, que ganó a oposizión, encara que a situazión politica y economica d'o país no ye buena. O Gubierno albanés ye partidario de que o país dentre en a OTAN, encara que ista organizazión internazional encara no a admeso á o país. CheografíaAlbania ye un país montañoso (70% d'o territorio). O pico zimero, o mon Korab, tien una altaria de 2.753 m por denzima d'o nibel d'o mar. A resta d'a superfizie ye composata por bals y planas arguilatas, escasament aprofitables ta l'agricultura en alternar-sen as inundazions con as epocas de sequera. O río más importán ye o Drini. Con una largaria de 282 km, ye un d'os pocos con un cabal estable tot l'año. Os atros ríos, mesmo beluns como lo Semani o lo Vjosa de más de 160 km, son cuasi xutos d'estiu. Albania tien 450 km de costa entre o mar Chonico y o mar Adriatico. Organizazión territorialAlbania aparixe dibidita almenistratibamén en 12 condatos (qark/qarku), tamién traduzitos como prefeuturas (prefekturë/prefektura), cada una d'as cualos contiene barios destritos (rrethe). CondatosOs 12 condatos en que ye dibidita Albania son:
DestritosCada uno d'os condaus d'Albania ye dibidito á la suya bez en barios destritos u rrethe, fendo un total de 36 en tot o país. A capital, Tirana, tien un estatuto espezial. Os destritos son: IstoriaDende a suya independenzia en 1912, Albania ha sufierto dibersas reformas en a suya organizazión territorial. O cambeyo más sinnificatibo se reyalizó en 1991, cuan s'adibioron 10 nuebos distritos á os 26 esistens dende l'anterior reforma de 1959. Dende entonzes se han realizato cambeyos menors dica plegar ta la organizazión territorial autual, de 36 distritos agrupatos en 12 condatos. RelichiónA Ilesia Ortodocsa Autozefala d'Albania ye una d'as ilesias autozefalas d'a comunión ortodocsa. En 1922, s'eszindió d'a Ilesia Ortodoxa de Constantinoble, anque a suya independenzia no fue reconoxita dica 1937. Estió bitima de duras persecuzions mientres d'a epoca comunista, por l'ateísmo d'o rechimen y porque l'uso d'o grieco n'a liturchia yera beyito como una menaza t'a identidat étnica d'o país por os nazionalismos albaneses. CulturaLiteraturaO documento más antigo d'a literatura albanesa dica agora conoxito ye d'o 8 de nobiembre de 1462. Ye una formula de batismo creyata por o bispe de Durrës, Pal Engjëlli. Esiste a más un dizionario alemán-albanés que fue escrito por Arnold von Harf en 1497, y o libro impreso más biello, o Meshari, escrito n'o año 1555 por o clerigo catolico Gjon Buzuku. Bels escritors albaneses son: Renaximiento nazionalO sieglo XIX, o sieglo d'os mobimientos nazionals n'os Balcans, se troboron os albaneses sin una tradizión de unidat desembolicata lo largo d'o país. Teneban una luenga y una cultura común pero bi eba una gran mentalidat rechionalista y indibidualista dominata por a supremazía d'os clans y sin un desarrollo d'una conzenzia nazional y sin un esprito d'espontanea rebelión. N'ista istorica situazión cultural naxió a organizazión idiolochica, melitar y literaria clamata Rilindja Kombëtae (Renaximiento Nazional). Estió inspirata por as ideyas d'o Romantizismo Nazional y alumbramiento, cualos estioron cultibatos entre os zirculos intelectuals albaneses, a mayoría emigratos en bels asentamientos en Italia y os más reziens en Estambul, Bucarest, Sofía y O Cairo. MosicaA mosica siempre ha estato un meyo d'esprisión nazional ta os albaneses. A mosica folclorica estió, en parti, aduyata por o gubierno sozialista, que promobeba un festibal mosical cada zinco años en Gjirokastër en o cualo os mosicos debeban espresar o suyo apoyo á os liders d'o partito. Dimpués d'o sozialismo, a Radiotelebisión albanesa creyó en 1995 un festibal en Berat que aduyó á continar con as tradizions mosicals. MitolochíaImachen:Gjergj Elez Alia-Gazmend Leka.jpg
Gjergj Elez Alia.
Os mitos albaneses son dibiditos en dos collas: leyendas de metamorfosis y leyendas istoricas: Belunas d'as más conxitas son:
Beyer tamién
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
This article is from Wikipedia. All text is available under the terms of the GNU Free Documentation License.